خوزستان؛ بحران زیستمحیطی در سایه ناکارآمدی
وضعیت فعلی خوزستان، استانی با اهمیت استراتژیک و اقتصادی، نمونه بارزی از پیامدهای ناکارآمدی در حکمرانی است. این سرزمین با منابع عظیم نفت و گاز، رودخانههای پرآب و خاک حاصلخیز، می توانست موتور محرک اقتصاد و امنیت غذایی کشور باشد اما اکنون به جای نماد پیشرفت، در چنبره بحرانهای زیستمحیطی گرفتار شده است.
خوزستان در سالهای اخیر با مشکلات جدی زیستمحیطی روبهرو شده است؛ آلودگی شدید هوای اهواز، کاهش کیفیت آب رودخانهها، خشک شدن تالابها و ریزگردهای نفسگیر تنها بخشی از این چالشها هستند.
هفته گذشته، در میان اخبار و بحرانهای داخلی و خارجی، “اهواز باز هم هوا نداشت”. دود ناشی از آتشسوزی در بخش عراقی هورالعظیم نفس شهروندان را به شماره انداخت، اما این فاجعه در سایه بیتوجهی مسئولان و رسانهها دیده نشد.
این مشکلات ناشی از ضعف نظام حکمرانی است. فعال نبودن دیپلماسی محیط زیست، نبود برنامههای جامع، فقدان شفافیت، ضعف نظارت و عدم مشارکت مردم در تصمیمگیریها، مسائل زیستمحیطی را وخیمتر کرده است.
سیستم فاضلاب غیراصولی، پسابهای سرریز شده به کارون، متروی نیمهکاره، مشعلهای گاز فلر و ریزگردهای فراگیر، اهواز را به نمادی از سیاستگذاریهای غیراصولی تبدیل کرده است که در آن، به پایداری اکولوژیک یا کیفیت زندگی ساکنان آن توجهی نمی شود.
ریشه بحران در نگاهی است که خوزستان را صرفاً منبع درآمد میبیند، نه سرزمینی برای زندگی. پروژههای صنعتی مخرب، عدم سرمایهگذاری در زیرساختهای زیستمحیطی و بیتوجهی به احیای رودخانه کارون، این استان را در چرخهای باطل از مشکلات گرفتار کرده است. در حالی که این منطقه با پتانسیلهای بینظیر خود میتوانست الگویی برای توسعه پایدار باشد.
برای نجات خوزستان، نظام حکمرانی نیازمند بازنگری جدی است. توجه به توسعه همه جانبه، استفاده از فناوریهای نوین برای کاهش آلودگی، تقویت نهادهای نظارتی و تشویق مشارکت فعال مردم و کارشناسان، و برداشتن نگاه امنیتی از سیاست های زیست محیطی گامهایی ضروری هستند. شفافیت و پاسخگویی مسئولان باید به اصلی اساسی تبدیل شود تا اعتماد عمومی بازسازی گردد. توقف پروژههای مخرب و سرمایهگذاری در احیای رودخانهها نیز حیاتی است.
بدون اصلاح این رویکرد، بحرانهای زیستمحیطی نهتنها در خوزستان بلکه در سراسر کشور تشدید خواهد شد. حفاظت از طبیعت، حق نسلهای آینده است و این مهم تنها با حکمرانی مسئولانه، شفاف و مبتنی بر دانش و مشارکت اجتماعی محقق میشود.
